Praten over toekomstige zorg: waarom het ertoe doet en hoe je het aanpakt.

Op onze schermen is deze dia toegevoegd.

De aanleiding hiervoor is een bijeenkomst van de huisartsen, POH-O en apothekers over dit onderwerp.

De basis van de bijeenkomst werd gevormd door een mooie podcast met Jolien Glaudemans met de kernvraag : hoe kunnen we zulke gesprekken goed voeren, en waarom is dat zo belangrijk? 

In deze blog delen we graag met alle zorgverleners het belang en de inhoud van dit gesprek. Het is namelijk veel meer dan: Wilt u wel of niet gereanimeerd worden, wilt u wel of geen euthanasie?

De kern vormen de 3 vragen;

• Hoe staat u in het leven?

• Hoe kijkt u naar de toekomst?

• In welke situatie wilt u niet terecht komen?

We nemen je graag mee, en wil je meer weten, luister vooral de podcast!

Praten over toekomstige zorg: waarom het ertoe doet en hoe je het aanpakt

Advance Care Planning (ACP) is geen abstract begrip. Het gaat om een van de meest menselijke aspecten van zorg: praten met patiënten over wat ze belangrijk vinden voor hun toekomstige zorg. 

Wat is Advance Care Planning eigenlijk?

ACP gaat over het voortijdig bespreken van wensen en voorkeuren rond toekomstige zorg, lang voordat een crisis zich aandient. Het doel: de zorg in de toekomst zo goed mogelijk laten aansluiten bij wat de patiënt belangrijk vindt en niet pas als alles al urgent is. 

Hoewel de term Advance Care Planning internationaal gangbaar is, is ‘praten over toekomstige zorg’ een hele mooi alternatieve term. Dit voorkomt dat patiënten en naasten zich terneergeslagen of bang voelen als je termen als levenseinde gebruikt.

Waarom praten over toekomstige zorg (ACP)?

1. Zorg komt overeen met wat patiënten willen

   Veel ouderen hebben een duidelijke opvatting over wat zij belangrijk vinden als hun gezondheid achteruitgaat, maar deze waarden en voorkeuren worden vaak niet besproken totdat het te laat is. ACP helpt om die voorkeuren tijdig in kaart te brengen. 

2. Het gesprek verkleint verrassingen later

   In een acute situatie kan het stellen van toekomstgerichte zorgvragen als bedreigend worden ervaren. Door er op een rustig moment over te praten, voelt de patiënt zich meer op zijn gemak en is de kans groter dat wensen duidelijk worden. 

3. ACP is onderdeel van goede, persoonsgerichte zorg

   Glaudemans benadrukt dat praten over toekomstig zorgbeleid niet optioneel is — het is een moreel recht van de patiënt, en een integraal onderdeel van kwalitatieve zorgverlening. 

Hoe voer je zo’n gesprek? Praktische tips

1. Begin vroeg, niet pas in crisis

Wacht niet tot er een acute situatie is, maar plan het ACP-gesprek in wanneer de patiënt nog stabiel is. 

2. Gebruik begrijpelijke taal

Vermijd jargon en beladen termen. Vraag bijvoorbeeld:

• “Hoe ziet u de toekomst, wat is belangrijk?”

• “Wat zou u willen als u het niet meer allemaal zelf kunt bepalen?”

  Deze aanpak voelt minder bedreigend en stimuleert openheid. 

3. Betrek naasten erbij

Naasten vervullen vaak een belangrijke rol bij het maken van keuzes wanneer de patiënt dat zelf niet meer kan. Het is daarom zinvol om hen uit te nodigen bij het gesprek, als de patiënt dat wil. 

4. Plan voldoende tijd

De traditional korte vraag zoals “Wilt u gereanimeerd worden?” is onvoldoende. ACP-gesprekken verdienen tijd — ruimte om te luisteren, door te vragen en te verduidelijken. 

5. Overweeg groepsvoorlichting vooraf

Sommige huisartsenpraktijken hebben goede ervaringen met inloop- of informatiebijeenkomsten voor groepen ouderen en hun families. Dat kan het stigma rond ACP verlagen en mensen voorbereiden op het individuele gesprek. 

Wat komt er aan de orde?

In een ACP-gesprek kunnen verschillende onderwerpen aan bod komen, waaronder:

• Behandelvoorkeuren bij ernstige ziekte

• Pijn- en symptoombestrijding

• Reanimatie-wensen

• Palliatieve zorg

• Euthanasie, maar alleen als de patiënt er zelf over begint

Belangrijk hierbij: je hoeft patiënten niet tot keuzes te dwingen. Het gaat erom hun perspectief te begrijpen en dat zo nodig vast te leggen. 

ACP als routine in de huisartspraktijk

Het ACP gesprek zou een natuurlijk onderdeel moeten zijn van de zorg voor kwetsbare patiënten, niet een uitzondering. Dat vraagt:

• Aandacht in de spreekkamer

• Goede vastlegging in het dossier en ondersteuning om gemaakte afspraken te delen met collega’s in de keten

• Opleiding en training voor zorgverleners in hoe je deze gesprekken voert 

Tot slot: een uitnodiging

Als zorgverlener kun je ACP zien als een kans: om patiënten écht te leren kennen, om hun autonomie en waardigheid te ondersteunen, om samen zorg te plannen die écht past bij hun waarden.

Wat een van de POH-O’s aangaf in de bijeenkomst: het is niet 1 gesprek, ACP is niet iets wat je doet, maar iets wat je doormaakt met de patiënt.

Als jouw patiënt hier vragen over heeft wijs op informatie op Thuisarts.nl en stimuleer er met de huisarts en POH-O over te spreken.

Deze bijdrage is tot stand gekomen door Peter van der Lugt, Lisette Darman en Anja van Kempen